17/4/14

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

Το εγχείρημα Άμεσος Λόγος και Δράση 2 περνάει σε έναν νέο, αναβαθμισμένο πιστεύουμε, κύκλο μαθημάτων, παραγωγής γνώσης, λόγου και δράσης. Για τον λόγο αυτό κρίναμε απαραίτητο να ανανεώσουμε και τον τρόπο παρουσίας μας στο διαδίκτυο με ένα νέο site: τον Άμεσο Λόγο και Δράση 3 Στο εξής τα κείμενά μας θα δημοσιεύονται σε αυτόν τον ιστότοπο. 

Το παρόν μπλογκ θα συνεχίσει να υπάρχει ως αρχείο για τα κείμενά μας. 

Ευχαριστούμε όλους και όλες που μας στήριξαν μέχρι τώρα. Συνεχίζουμε. 

ΑΜΕΣΟΣ ΛΟΓΟΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΗ 2-3

15/3/14

Η επιθυμία για ελευθερία και η αντιστραμμένη της τάση (επιθυμία) για ανελευθερία



Σε έναν κόσμο που παλαντζάρει, καθώς τα θεμέλιά του τρίζουν επικίνδυνα και υποχωρούν (καταρρέουν), δύο αντίθετες τάσεις του ανθρώπου φαίνεται να συγκρούονται αμείλικτα: η επιθυμία για ελευθερία και η επιθυμία για ανελευθερία (ως αντεστραμμένες ή κατοπτρικές εικόνες η μια της άλλης). Η δεύτερη φαίνεται μάλιστα να κυριαρχεί, προς το παρόν. Ίσως τελικά ο άνθρωπος νιώθει περισσότερο ασφάλεια και άνεση όταν είναι περιορισμένος ή δεμένος με αλυσίδες και φραγμούς κάθε είδους. Δεν είναι τυχαίο ότι, ιστορικά, «εύκολα» η επιθυμία του ανθρώπου για ελευθερία και δικαιοσύνη (μέσα από μεγαλειώδεις αγώνες, που συχνά συντάρασσαν την ιστορία και άλλαζαν τον ρου της) μεταστρεφόταν σε επιθυμία για ανελευθερία, για υποταγή στον ολοκληρωτισμό. Με πιο πρόσφατα παραδείγματα τον ιταλικό και γερμανικό λαό, που μετά από ένα ισχυρό κομμουνιστικό-επαναστατικό κίνημα, με πρωτοπόρες ιδέες και επιτεύγματα, ασπάστηκε και υποστήριξε με φανατισμό και μαζικά τον φασισμό και τον ναζισμό, αντίστοιχα.

Είναι σαν η ματαίωση του αγώνα για ελευθερία και ανθρωπιά, για αξιοπρέπεια, αδελφοσύνη, ισότητα και δικαιοσύνη να έχει ως αντίθετο ισοδύναμό της την επιθυμία για σκλαβιά, δογματισμό, μίσος, φανατισμό, φόβο, ηθική κατάπτωση, απανθρωπιά. Λες και η ιστορία εκδικείται τους ανθρώπους που για άλλη μια φορά δεν κατάφεραν να καταλάβουν και να πραγματώσουν το βαθύτερο νόημά της: την ελευθερία και την πανανθρώπινη-οικουμενική ισότητα-ενότητα. Μήπως όμως και η ματαίωση της ελευθερίας, η επιθυμία της ανελευθερίας, είναι τελικά καλυμμένος πόθος και νοσταλγία για ελευθερία, ως άρνηση της τελευταίας, που όμως μέσα της σιγοκαίει και προετοιμάζεται και πάλι να θεριέψει η επιθυμία για πραγματική ελευθερία; Αυτό εξάλλου δείχνει και το γεγονός ότι σε σκοτεινές περιόδους ανελευθερίας και δουλείας της ανθρωπότητας, τόσο στο απώτατο παρελθόν όσο και στη σύγχρονη ιστορία, πάντα αναπτυσσόταν και το αντίπαλο δέος, η επαναστατική και απελευθερωτική δράση ανθρώπων με ελεύθερο μυαλό και συνειδήσεις. Δράση που γιγαντωνόταν, αγκάλιαζε μεγάλο μέρος της κοινωνίας και τελικά άλλαζε την ιστορία.

Πώς όμως διατηρείται η εξουσία στις διάφορες εκδοχές της; Γιατί τα διάφορα εξουσιαστικά, ακόμη και αυταρχικά, καθεστώτα είναι ανθεκτικά στον χρόνο, παρόλο που είναι μισητά από τον περισσότερο κόσμο; Ένας βασικός λόγος είναι ότι η εξουσία έχει αποκτήσει τεράστια εμπειρία μετά από χιλιάδες χρόνια παράδοσης ιεραρχικών, καταπιεστικών και εκμεταλλευτικών συστημάτων. Επίσης έχει συσσωρεύσει τεράστια γνώση, αφού ελέγχει την επιστήμη αλλά και τη λαϊκή σοφία προς όφελός της. Πολύ περισσότερο σήμερα που ελέγχει την τεχνολογία, η οποία έχει πάρει μεταφυσικές σχεδόν διαστάσεις και ιδιότητες. Έχοντας αυτήν την γνώση και εμπειρία στο να ελέγχει και να χειραγωγεί τις μάζες, η εξουσία διαχρονικά εκσυγχρονίζεται και αλλάζει προσωπεία: αυταρχικά και συντηρητικά ή προοδευτικά και φιλελεύθερα-δημοκρατικά, παλιά και νέα. Στην ουσία όμως παραμένει το ίδιο ψυχρή, απάνθρωπη και καταπιεστική. Καταφέρνει όμως να ξεγελά τους ανθρώπους, ακριβώς με το να αλλάζει προσωπείο, όταν το παλιό έχει πια γίνει παρωχημένο, έχει ξεφτίσει, και όχι μόνο δεν πείθει κανένα αλλά γίνεται συνάμα αποκρουστικό και μισητό. Γι’ αυτό και πρέπει να αλλαχτεί.

Και ενώ ο κόσμος βρίζει τους ηγέτες και τους πολιτικούς ή οικονομικούς παράγοντες, τους γνωρίζει καλά και ξέρει τα παιχνίδια τους, εντούτοις, κάθε φορά που η εξουσία ρετουσάρεται και προβάλλεται ανανεωμένη, οι άνθρωποι στέργουν τους νέους ηγέτες, τα «νέα πρόσωπα», εναποθέτουν τις ελπίδες τους σε αυτούς. Είναι φαίνεται εγγενής στους ανθρώπους η τάση να δείχνουν εμπιστοσύνη, να εξαρτώνται από τους εκάστοτε ηγέτες. Και αυτοί από τη μεριά τους κατέχουν πολύ καλά την τεχνική χειραγώγησης και εξαπάτησης. Ολοένα λοιπόν εμφανίζονται νέα πρόσωπα στην πολιτική σκηνή και εναλλάσσονται στην κυβέρνηση μιας χώρας: άλλοτε με ιδιότητα φιλολαϊκή, παιδιά του λαού, λαοπλάνοι, άλλοτε ως τεχνοκράτες, ψυχροί, χωρίς ιδεολογία, άλλοτε σαν αυταρχικοί πατερούληδες ή στυγνοί δικτάτορες. Έτσι λοιπόν, κάθε φορά που οι άνθρωποι κάνουν ένα θαρραλέο βήμα, εξεγείρονται, ανατρέπουν εξουσίες, την επόμενη ακριβώς στιγμή σταματούν και πισωγυρίζουν: ένα δυνατό αίσθημα τους κυριεύει. Και το αίσθημα αυτό δεν είναι άλλο από τον φόβο μπροστά στην ελευθερία. Πώς θα συνεχίσουν το άλμα τους, πώς θα κάνουν και άλλα άλματα να ζήσουν συνειδητά ελεύθερα, χωρίς καταπίεση, εκμετάλλευση, αρχηγούς, ιεραρχία; Και μπροστά στον τρόμο του αβέβαιου και του καινούριου ψάχνουν ξανά απεγνωσμένα για ένα στήριγμα. Θα υποκλιθούν στους νέους ηγέτες, στους «αγωνιστές» που αναδείχθηκαν στην προηγούμενη φάση της εξέγερσης. Θα υποστηρίξουν τη νέα εξουσία, κυβέρνηση κλπ.

Ως πότε άραγε οι άνθρωποι θα είναι τόσο αφελείς και ευκολόπιστοι; Και πόσα πρόσωπα έχει άραγε η εξουσία ως εφεδρεία; Θα εξαντληθούν κάποτε οι καβάντζες της; Μήπως τελειώνουν οσονούπω οι εναλλακτικές της, τα κρυφά χαρτιά της; Πάντως τα παραδείγματα πληθαίνουν όπου οι άνθρωποι θέλουν να απελευθερωθούν, να απαλλαγούν από τους εξουσιαστές που τους στερούν τη ζωή και το μέλλον, το δικό τους και των παιδιών τους. Το προσωπείο της εξουσίας έχει φθαρεί ανεπανόρθωτα και έχει χάσει σε σημαντικό βαθμό την ικανότητά του να ξεγελά και να πείθει.  

Έτσι, στην Ουκρανία και στη Βενεζουέλα, πιο πριν στην Τουρκία, στη Βραζιλία, στην Ταϋλάνδη, σε όλη τη γη, οι άνθρωποι αγωνίζονται για την αξιοπρέπεια και τα δικαιώματά τους, για την ελευθερία τους, για δικαιοσύνη, επιτέλους. Λένε ότι δεν πάει άλλο με τους εξουσιαστές, τους πλούσιους, τους πολιτικούς που το μόνο που τους νοιάζει είναι η εξουσία, η περιουσία και τα προνόμιά τους. Ολόκληρος ο πλανήτης βρίσκεται σε αναταραχή, κοινωνική και φυσική (κλιματική αλλαγή, φυσικές καταστροφές, ασυνήθιστα καιρικά φαινόμενα). Η ιστορία βρυχάται και ξερνάει από τα σωθικά της τη φωτιά και το πνεύμα της ελευθερίας, της αυτοπραγμάτωσης, της μη αλλοτρίωσης του ανθρώπου, της ακέραιης, ουσιαστικής και όχι ακυρωμένης ύπαρξης. Φυσικά κι εδώ παραμονεύουν «νέοι» και παλιότεροι ηγέτες και κόμματα που σφετερίζονται την έννοια του καινούριου, του ριζοσπαστικού, της ανανέωσης. Οι δε φασίστες παραμονεύουν διεθνώς, παρεμβαίνουν και προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τέτοιες ρευστές καταστάσεις, για να καταλάβουν την εξουσία σε παγκόσμιο επίπεδο, πραγματοποιώντας έτσι το προσεχτικά οργανωμένο σχέδιό τους.

Οι άνθρωποι λοιπόν πρέπει να γυρίσουν την πλάτη στο παλιό, στα σκουπίδια του εξουσιαστικού πολιτισμού της υποκρισίας και να πιστέψουν στον εαυτό τους, στις ικανότητές τους. Να φανταστούν ότι μπορούν να αυτό-κυβερνηθούν, να αυτό-οργανωθούν και να αυτό-διευθυνθούν, να φανταστούν (και να πιστέψουν) ότι μπορούν να ζήσουν ελεύθερα χωρίς καταναγκασμούς, εξουσία, καταπίεση, ιεραρχία, διαχωρισμούς κάθε είδους[1]. Αυτή η φαντασία, εμπεριέχει κάτι το «μαγικό», που όμως οι άνθρωποι κατέχουν και ασκούν από την προϊστορία κιόλας, ως στοιχείο της καθημερινότητάς τους. Αυτό υποστηρίζει ο Έρνστ Φίσερ, αναλύοντας τη μαγεία ως συλλογική διαδικασία και ως προϊόν της κοινωνικής εργασίας. Την ικανότητα δηλαδή του ανθρώπου να φαντάζεται μια μορφή, και έπειτα να παρεμβαίνει στη φύση, να την αλλάζει σύμφωνα με την ατομική και συλλογική βούλησή του και πνευματική του δύναμη, με βάση αυτό που έχει σχεδιάσει εκ των προτέρων.  Αυτή τη δημιουργική δύναμη πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι κατέχουν οι άνθρωποι, να την ξαναβρούν μέσα τους, να την ανασύρουν και να την κάνουν πράξη και επαναστατική δύναμη.








[1] Αυτήν τη νέα επαναστατική κατάσταση, τον πολιτισμό της απόλυτης, και άρα οικουμενικής, ελευθερίας, ισότητας, ενότητας, δικαιοσύνης, αλληλεγγύης, ο Χέγκελ, κατά τη γνώμη μου, την περιγράφει ως εδραίωση του λόγου, της αλήθειας, του πνεύματος και ως ταύτισή αυτών με την πραγματικότητα, σε μια άρρηκτη ενότητα. Ώστε να προκύψει έτσι ένας πανανθρώπινος οικουμενικός πολιτισμός του πνεύματος. Υποστηρίζει λοιπόν ότι για να συστοιχηθεί η θεωρία με την πράξη, το πνεύμα με την ύλη, να εδραιωθεί με άλλα λόγια η ελευθερία που ουσιαστικά είναι ένα υποκείμενο λογικό και άπειρο, μια ενιαία ολότητα και όχι αλλοτριωμένο και πεπερασμένο-κατακερματισμένο, είναι αναγκαία η βία. Διότι πρόκειται για μια εντελώς πρωτόγνωρη και ανοίκεια (παράδοξη) διαδικασία: είναι η πράξη που συντονίζει τη λογική και το πνεύμα με την πραγματικότητα. Όπου η λογική προσδιορίζει και καθορίζει την πραγματικότητα, δηλαδή η πραγματικότητα λογικοποιείται, και ταυτόχρονα η λογική και το πνεύμα πραγματώνεται μέσω της ύλης, της φύσης και της κοινωνικής πραγματικότητας.  

Δημήτρης Φασόλης

15/3/2014


5/3/14

Αν όχι Ευρώπη, τότε τι;



Ενώ η κρίση στην Ουκρανία βρίσκεται στο αποκορύφωμά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να απαντήσει, για μια ακόμη φορά, στα υπαρξιακά, θα ΄λεγε κανείς, ερωτήματα που η ίδια η ιστορία τής θέτει. Αυτή τη φορά όμως, τα πράγματα δεν παίρνουν τις συνηθισμένες αναβολές. Η κρίση του ευρώ έβγαλε στην επιφάνεια όλων των ειδών τις διαιρέσεις και τους ανταγωνισμούς τόσο σε επίπεδο οικονομικό και πολιτικό, όσο και σε επίπεδο κουλτούρας και ιδεολογίας. Ταυτόχρονα αποκάλυψε τη στενή αλληλεξάρτηση στην οποία βρίσκονται πλέον οικονομικά και πολιτικά οι χώρες του ευρώ, κατά κύριο λόγο, αλλά και γενικότερα όλες οι χώρες της ΕΕ.
Αυτή τη στιγμή, και εν όψει ευρωεκλογών, η ιδέα της Ευρώπης βάλλεται από παντού. Η αμφισβήτηση προέρχεται από ποικίλες κατευθύνσεις: Πρώτα απ´ όλα χώρες μέλη όπως η Βρετανία που για ιδιαίτερους πολιτικούς, πολιτισμικούς αλλά κυρίως οικονομίστικους λόγους (βλέπε Σίτυ του Λονδίνου) μάλλον δεν πρόκειται ποτέ να συναινέσει σε μια περαιτέρω ενοποιημένη Ευρώπη. Ύστερα υπάρχουν οι υπέρμαχοι της εθνικής περιχαράκωσης, με όποια μορφή κι αν αυτοί εμφανίζονται. Πατριώτες, ακροδεξιοί, εθνικιστές ή νεοναζιστές, όλοι αντιμετωπίζουν ως ανάθεμα την λεγόμενη ευρωπαϊκή ιδέα. Επίσης, αυτή τη φορά από τα αριστερά, ασκείται έντονη κριτική για τον οικονομίστικο χαρακτήρα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος που προτάσσει τα κέρδη των τραπεζών και των επιχειρήσεων σε βάρος των εργαζόμενων. Τέλος, υπάρχει και η γενικότερη κριτική απέναντι στην έλλειψη αντιπροσωπευτικότητας και δημοκρατικότητας που χαρακτηρίζει τον γραφειοκρατικό μηχανισμό λήψης αποφάσεων των Βρυξελλών.
Πολλές και έντονες οι κριτικές φωνές, αλλά ταυτόχρονα είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς ότι όλες (με τη εξαίρεση της Βρετανικής περίπτωσης), ακόμη και οι πιο ακραίες, δεν αντιπροτείνουν μια απτή και συγκεκριμένη εξω-ευρωπαϊκή πρόταση. Όλοι μιλούν για την Ευρώπη λοιπόν, ακόμη κι όταν της κάνουν κριτική. Η Ευρώπη είναι ο κοινός τόπος, είτε μιλάμε για Ευρώπη των λαών, είτε για μια σοσιαλιστική Ευρώπη, είτε για Ευρώπη ως ενιαίος καπιταλιστικός οικονομικός χώρος, είτε ακόμα-ακόμα και για μια φασιστική, χριστιανική  Ευρώπη, ενωμένη ενάντια στον υποτιθέμενο "μουσουλμανικό κίνδυνο" (βλέπε περίπτωση του νορβηγού ακροδεξιού Μπρέιβικ).
Προκύπτει λοιπόν ότι σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, η Ευρώπη υπάρχει στο συλλογικό φαντασιακό, ως σημείο αναφοράς, ως μια κοινή ιδέα, το περιεχόμενο όμως της οποίας είναι ακόμη ρευστό και αδιαμόρφωτο. Αυτή η αβεβαιότητα αντικατοπτρίζει απόλυτα το κρίσιμο σταυροδρόμι στο οποίο στέκεται η Ευρώπη την συγκεκριμένη ιστορική περίοδο που διανύουμε. Εκείνη, ως πρωτοποριακός και προνομιακός ιστορικός τόπος, έστρεψε τον ρου της παγκόσμιας ιστορίας πριν από δύο και κάτι αιώνες με την βιομηχανική επανάσταση, την Γαλλική Επανάσταση και την εδραίωση του έθνους-κράτους. Καλείται λοιπόν τώρα και πάλι αυτή να δώσει λύσεις και απαντήσεις στα κοσμοϊστορικά προβλήματα που η ίδια έθεσε σε οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο:
α) πόσο ακόμα θα αντέξει η ανθρωπότητα το αδιέξοδο καπιταλιστικό μοντέλο και με τι μπορεί αυτό να αντικατασταθεί πριν οδηγήσει σε βιοκλιματικές καταστροφές μεγάλης κλίμακας;  
β) πώς η αστική δημοκρατία θα ξεπεράσει την κρίση αντιπροσώπευσης που την ταλανίζει και προς ποια κατεύθυνση θα αυτο-αναιρεθεί; Προς ένα φασιστικό ολοκληρωτισμό ή με την αναγωγή σε  κάτι ολότελα καινούργιο και ανοίκειο;
γ) θα μπορέσει η Ευρώπη να συναιρέσει και να υπερβεί τις φυγόκεντρες δυνάμεις των επιμέρους εθνικών συμφερόντων προτείνοντας για πρώτη φορά στην ιστορία ένα μετα-εθνικό μοντέλο πολιτικής οργάνωσης ή θα διολισθήσει σε μια φεντεραλιστικού τύπου χαλαρή ένωση υπό την πίεση των εθνικών εγωισμών;
Μπορεί λοιπόν από τη μια μεριά τα παραπάνω ερωτήματα να παραμένουν προς το παρόν εκκρεμή, από την άλλη όμως ο ίδιος ο οικουμενικός χαρακτήρας τους δείχνει ότι οι ευρωπαϊκοί λαοί τίθενται για μια ακόμη φορά μπροστάρηδες στην ιστορική εξέλιξη ολόκληρης της οικουμένης. Από μακριά η Ευρώπη μοιάζει με ένα ασύνδετο παζλ του οποίου τα κομμάτια εκ πρώτης όψεως πολύ δύσκολα ταιριάζουν το ένα με το άλλο. Αυτά που χωρίζουν τους ευρωπαίους είναι πολλά, ξεκινώντας από τις διαφορετικές γλώσσες, θρησκείες και τοπικές κουλτούρες, περνώντας στις χρόνιες στερεότυπες προκαταλήψεις και έχθρες και καταλήγοντας στους τρέχοντες διαχωρισμούς ανάμεσα σε βόρειους και νότιους, δανειστές και δανειζόμενους κ.ο.κ. Όλα αυτά φαίνονται με την πρώτη ματιά και προκαλούν συνήθως πολλές συζητήσεις και πολύ θόρυβο. Η εικόνα όμως που κρύβεται στο βάθος, η εικόνα που, στο τέλος-τέλος, συνθέτει το ευρωπαϊκό παζλ έχει να κάνει με κάτι πολύ πιο σημαντικό. Η Ευρώπη στο συλλογικό υποσυνείδητο είναι ταυτισμένη με την πολιτική και κοινωνική χειραφέτηση, την εξασφάλιση συνθηκών δικαιοσύνης και ισονομίας και, σε τελική ανάλυση, την ίδια την ελευθερία. Αυτό είναι που εξηγεί και το γεγονός πως η λεγομένη ευρωπαϊκή ιδέα έλκει ακόμα, παρά τις αμφισβητήσεις και την κριτική. Άλλωστε, η Ευρώπη με όλες τις αδυναμίες, τις παλινωδίες και τα προβλήματα που έχει, υπερέχει καταφανώς απέναντι στις ολιγαρχικές μισο-δημοκρατίες τύπου Ρωσίας, Τουρκίας και γενικότερα της Ανατολής.
Μιας και στην Ελλάδα της σύγχυσης και της συνομωσιολογίας, πρέπει κανείς να ξανα-ανακαλύπτει το αυτονόητο, ας αναρωτηθούν μερικοί (που λογίζουν μάλιστα τους εαυτούς τους ως «αριστερούς»), σε ποιες κοινωνικές συνθήκες θα ήταν προτιμότερο να βρίσκεται κανείς προκειμένου να παλέψει μέσω πολιτικού και κοινωνικού αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο; Σίγουρα όχι σε μια κοινωνία τύπου Πούτιν, Άσαντ, Ερντογάν και των παρόμοιων.

5/3/2014
Θανάσης Χαλκιάς

1/3/14

Το Άγιο Μεσημέρι



Αναδημοσίευση απο το blog  that's me

Πέφτει στα βλέφαρα γλυκό το μεσημέρι..
γεννοβολάει ήλιους που σταλάζουν λάβα εξιλέωσης στη κουρασμένη θύμηση..

Οι ταξιδιώτες ζυγώνουν σιμά στη πυρά
να ξεκουράσουν τη συνείδησή τους απ’ τους δράκους του παραμυθιού
που χάθηκαν σαν έγνεψε ο κόσμος σοβαρός κι αδιάφορος..
μπρός στο θαύμα.. τόσο ήρεμος κι ατάραχος..

Στη σκιά πλαγιάζει η αμαρτία τους που μείναν ακίνητοι μπρός στην ομορφιά,
που μείναν ανεπηρέαστοι μπρός στο θαύμα..
Στην δροσερή σκιά που παραχώρησε ο ήλιος βασιλιάς
σε τούτο το σπινθηροβόλο μεσημέρι.

Κι οι ιστορίες τους γίνονται εγκώμια..
κείτονται τόσο τρανές όσο και κούφιες στον μειλίχιο απόηχο του δειλινού..

Το πεπρωμένο διαλέγει τα μάτια που θα  φορέσει στην όψη τους..
μιας και κείνοι κλέψαν φωτιά από τ’ άγιο μεσημέρι..
για να φανούν λίγο πιο ήρωες
απ’ όσο τους είχε βαφτίσει ήδη η ματαιοδοξία τους.

Στο γιόμα τούτο ξαπλώνουν τα ονείρατα που δε κέρδισαν ποτέ σάρκα..
αγνά κι αμόλυντα..
σμιλεμένα μονάχα από υπομονή και εγκαρτέρηση..
Κι έτσι ιερά χαρίζονται στον άνεμο,
σκορπίζονται σα φούσκες με φωσφορίζοντα χρώματα αιχμαλωτισμένα στο φάσμα τους
και στροβιλίζονται στη δύνη της ανώτερης δικαιοσύνης..


                                                                                                μαριάννα

19/2/14

Ο σχιζοειδής άνθρωπος του 21ου αιώνα



Cat's foot iron claw
Neuro-surgeons scream for more
At paranoia's poison door.
Twenty first century schizoid man.

Blood rack barbed wire
Polititians' funeral pyre
Innocents raped with napalm fire
Twenty first century schizoid man.

Death seed blind man's greed
Poets' starving children bleed
Nothing he's got he really needs
Twenty first century schizoid man.



Εκατό  χρόνια συμπληρώνονται φέτος από το ξέσπασμα του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου, το 1914. Ήταν ένας πόλεμος τόσο σκληρός και βίαιος που, έναν αιώνα μετά, ακόμα κι αν μεσολάβησε ένας ακόμη πιο φονικός Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος,  έχει αφήσει τα σημάδια του στη συλλογική μνήμη των κοινωνιών που τον βίωσαν. Από την απόσταση που πλέον μας χωρίζει από τότε, μπορούμε να πούμε πως ο πόλεμος αυτός αποτελεί μια κρίσιμη καμπή στην ανθρώπινη ιστορία καθώς με αυτόν, η ανθρωπότητα έκανε ένα «άλμα» όσον αφορά το επίπεδο σκληρότητας, βαναυσότητας και θηριωδίας στο οποίο μπορεί να φτάσει.
Δεν είναι μόνο ότι για πρώτη φορά ένας πόλεμος πήρε πραγματικά παγκόσμιες διαστάσεις με όλες τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής να εμπλέκονται σε αυτόν, ούτε ότι το τέλος του σηματοδότησε την κατάρρευση χιλιόχρονων Αυτοκρατοριών (Αυστροουγγαρία, Οθωμανική Αυτοκρατορία) και την γέννηση καινούριων εθνών-κρατών. Αυτό που ήταν πρωτοφανές ήταν ότι η χρήση της τεχνολογίας τον κατέστησε– για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας – πραγματικά ολοκληρωτικό. Τα τανκς, τα αεροπλάνα, τα αέρια του χημικού πολέμου και αρκετές άλλες τεχνολογικές εφευρέσεις χρησιμοποιήθηκαν και δοκιμάστηκαν για πρώτη φορά τότε, με τρομακτικές επιπτώσεις. Το σοκ από το μέγεθος της θηριωδίας που επέφερε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος αποτυπώνεται έντονα στη λογοτεχνία, τη ζωγραφική, τις αφηγήσεις και τη συλλογική μνήμη των ανθρώπων που τον βίωσαν.
Υπάρχει όμως και κάτι άλλο που είναι αξιοσημείωτο και αποκαλύπτεται από τις πρόσφατες έρευνες των ιστορικών που σκύβουν με νέο ενδιαφέρον να μελετήσουν ξανά την εποχή εκείνη. Είναι η εκπληκτική άγνοια, ανωριμότητα και απάθεια με τις οποίες ο κόσμος πορευόταν ολοταχώς προς την καταστροφή τις παραμονές της 28ης Ιουλίου 1914, ημέρας έναρξης του πολέμου. Δεν ήταν μόνο ότι η κοινή γνώμη – όλων των εμπλεκόμενων πλευρών – είχε παραπλανηθεί και είχε πιστέψει τις διαβεβαιώσεις ότι ο θρίαμβος είναι ζήτημα εβδομάδων. Προκύπτει τώρα, από την μελέτη των σχετικών πηγών, ότι και οι πολιτικοί και στρατιωτικοί ιθύνοντες τελούσαν υπό καθεστώς τέτοιας (ηθελημένης;) άγνοιας των πραγματικών συνθηκών αλλά και των επιπτώσεων που θα επέφερε ο πόλεμος, που όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε «η Ευρώπη έμοιαζε να υπνοβατεί προς τον όλεθρο».
Σήμερα, έναν αιώνα μετά, τι μπορούμε να πούμε άραγε για την πορεία της ανθρωπότητας; Σε ένα σχετικό του άρθρο της 14/2/2014, (1) ο διάσημος θεωρητικός φυσικός και κοσμολόγος Στήβεν Χόκινγκ, με αφορμή το συνεχιζόμενο όνειδος του πολέμου της Συρίας, δίνει σαφή προειδοποίηση για το μέλλον της ανθρωπότητας: η καταστροφή είναι κοντά αν συνεχίσουμε να συνδυάζουμε την βαρβαρότητα του ανθρώπου των σπηλαίων με τα εκπληκτικά τεχνολογικά επιτεύγματα που έχουμε στη διάθεσή μας. Θέλοντας μάλιστα να τονίσει τη σοβαρότητα της κατάστασης, ξεκινά το άρθρο του παραθέτοντας την πεποίθηση του Αριστοτέλη ότι η ανθρωπότητα δεν έφτασε ποτέ σε μεγάλα επίπεδα ανάπτυξης εξ αιτίας του ότι, επανειλημμένα στο παρελθόν, πλημμύρες και άλλες φυσικές καταστροφές την γύρισαν πάλι πίσω απ’ όπου ξεκίνησε.
Πορευόμαστε  λοιπόν στον 21ο αιώνα, ευρισκόμενοι ως είδος σε μια σχιζοειδή κατάσταση: από τη μια έχουμε την τεχνολογία και τη δύναμη που αυτή μας προσφέρει αλλά φαίνεται, από την άλλη, πως αυτή η ίδια η τεχνολογία χρησιμοποιείται μόνο ως το εξωτερικό, χρησιμοθηρικό περίβλημα μιας βαθύτερης γνώσης, της οποίας δεν έχουμε αποκτήσει ακόμη συνείδηση. Αντ’ αυτού, ως άλλοι υπνοβάτες έχουμε πιστέψει στις διαβεβαιώσεις ότι η τεχνολογία και οι εφαρμογές της θα μας προσφέρουν επ’ άπειρον  υλική ευημερία και πρόοδο ενώ ταυτόχρονα κλείνουμε σκανδαλωδώς τα μάτια μπροστά στην βαρβαρότητα ενάντια στην ανθρώπινη ζωή αλλά και στην ίδια τη φύση. Το γεγονός ότι ένας πόλεμος σαν αυτός της Συρίας αφήνει παγερά αδιάφορη την ανθρωπότητα, προοιωνίζεται ένα ζοφερό μέλλον όπου η ταχύτητα διάδοσης της πληροφορίας είναι αντιστρόφως ανάλογη της αυτοσυνειδησίας της ανθρωπότητας.
Αναρωτιέται λοιπόν εύλογα ο Χόκινγκ: «που είναι η συναισθηματική μας νοημοσύνη, το αίσθημα της συλλογικής δικαιοσύνης;». Αλλά όπως απαντούν οι  King Crimson (2) στο ομώνυμο τραγούδι, ο 21ος αιώνας θα είναι  ο αιώνας όπου «οι ποιητές πεινούν και τα παιδιά αιμορραγούν». 

(1) Washington Post, 14/2/2014
(2) 21st Century Schizoid Man, King Crimson: In The Court of the Crimson King (1969)

Θανάσης Χαλκιάς 
18/2/2014